Bodem­warmtepomp in een bestaande woning: drie vragen voor je laat boren

Een bodemwarmtepomp past in een bestaande woning als drie dingen kloppen: het huis is redelijk tot goed geïsoleerd, de verwarming werkt op lage temperatuur, en de boorwagen kan in de tuin komen. Klopt een van de drie niet, dan los je dat eerst op, of kies je iets anders.^MC-soorten

Milieu Centraal schrijft dat bodemwarmtepompen vaker in nieuwbouw komen. Twee redenen: de aanleg is niet altijd mogelijk, en er kan rommel in de tuin ontstaan.^MC-soorten Toch kan het ook in een bestaand huis. De vraag is niet het bouwjaar, maar hoe je huis er nu voor staat. Hieronder drie vragen die je zelf kunt beantwoorden voordat er een installateur langskomt.

Vraag 1: is je huis goed genoeg geïsoleerd?

Een volledig elektrische warmtepomp, met bodembron of buitenunit, werkt alleen goed in een huis dat de warmte vasthoudt. Bij slechte isolatie raadt Milieu Centraal een bodemwarmtepomp af.^MC-soorten Wat is goed genoeg? Milieu Centraal noemt als richtlijn:^MC

• minimaal 8 tot 12 cm isolatie in dak en vloer, een Rc-waarde van 2,5 of meer;
• een geïsoleerde spouwmuur;
• HR++ glas.

Het bouwjaar geeft een eerste idee. Huizen uit 1992 tot 1999 zijn redelijk geïsoleerd; vanaf 2000 wordt de isolatie beter.^MC Bij een ouder huis hangt het af van wat er sinds de bouw is gedaan. Een jaren-dertighuis met nieuw glas en vloerisolatie kan beter zijn dan een huis uit de jaren tachtig waar nooit iets aan is veranderd.

Isoleer je eerst en neem je binnen 24 maanden ook de warmtepomp, dan verdubbelt de ISDE voor die isolatiemaatregel.^RVO Dat maakt de volgorde isoleren, dan warmtepomp extra logisch.

Vraag 2: werkt je verwarming op lage temperatuur?

Een warmtepomp verwarmt met lauwer water dan een cv-ketel. Een bodemwarmtepomp is niet geschikt als je verwarmingssysteem niet met lage temperaturen overweg kan.^MC-soorten Dat kun je deze winter zelf testen. Milieu Centraal raadt aan om de cv-ketel op 50 graden te zetten en te kijken: blijft het warm in huis, of wordt het bibberen?^MC

Blijft het warm, dan is dat een goed teken. Wordt het in sommige kamers te koud, dan zijn er twee knoppen: beter isoleren, of de radiatoren in die kamers groter maken. Vloerverwarming werkt van nature op lage temperatuur.

Lage temperatuur loont ook in je rendement. Op de productkaart van een bodem-watermodel is het seizoensrendement bij 35 °C 200% en bij 55 °C 150%, in een gemiddeld klimaat.^NIBE-bodem Hoe lager de temperatuur die je huis nodig heeft, hoe minder stroom de warmtepomp gebruikt. Meer daarover in bodem of lucht-water.

Koelen werkt het best met de vloer

Wil je in de zomer ook koelen via de bron, dan kijk je ook naar je afgifte. Vloerverwarming en convectoren zijn daarvoor geschikt, radiatoren minder.^MC

Vraag 3: kan de boorwagen in je tuin komen?

Dit is de vraag die bij bestaande huizen het vaakst de doorslag geeft. Je hebt voldoende ruimte in de tuin nodig voor de bron, en de plek moet goed bereikbaar zijn voor de aanleg.^MC-soorten Loop zelf de route na: van de straat, via de poort of de achterom, naar de plek van de bron. Staan er schuttingen, bomen of een smalle steeg in de weg?

Kijk ook naar wat er onder je tuin mag. In gebieden rond een drinkwaterwinning kan de provincie extra regels stellen, en in een boringsvrije zone kan dieper graven verboden zijn.^{IPLO-grondwater} En je meldt de bron minstens 4 weken voor de start bij de gemeente.^IPLO Lees melding of vergunning.

En binnen?

De binnenunit is ongeveer zo groot als een grote koelkast en komt op de plek van de oude cv-ketel.^MC-soorten Hangt je ketel nu op zolder of in een kast, vraag dan of daar plek is, en of de vloer het gewicht houdt. Er komt geen buitenunit, dus aan de gevel verandert niets.

Welk vermogen je nodig hebt, rekent de installateur uit. Ter indicatie: een all-electric warmtepomp heeft een vermogen van 6 tot 12 kW, en 8 kW is volgens Milieu Centraal geschikt voor een tussenwoning, hoekwoning of kleine 2-onder-1-kap.^MC

Huur je?

Dan is een bodemwarmtepomp een zaak van je verhuurder. De ISDE voor woningeigenaren gaat over een eigen woning.^RVO Vraag je verhuurder of er plannen zijn.

De volgorde in vijf stappen

1. Isoleer wat nog niet geïsoleerd is. Dak, vloer, spouwmuur en glas, volgens de richtlijn hierboven.^MC Doe je dat binnen 24 maanden van de warmtepomp, dan verdubbelt de ISDE voor de isolatie.^RVO
2. Doe de 50-gradentest in de winter, met je huidige ketel.^MC
3. Loop de route voor de boorwagen na en zoek uit of je in een beschermd grondwatergebied woont.^{IPLO-grondwater}
4. Vraag offertes waarin de bron, de binnenunit en het herstel van de tuin apart staan, van bedrijven met de juiste erkenning.^IPLO-regels
5. Laat de melding doen, minstens 4 weken voor het boren.^IPLO Na de installatie vraag je de ISDE aan, binnen 24 maanden.^RVO

Wie deze volgorde aanhoudt, betaalt geen bron voor een huis dat er nog niet klaar voor is.

Drie keer ja?

Als het huis goed geïsoleerd is, de 50-gradentest goed gaat en de boorwagen erbij kan, dan is een bodemwarmtepomp een serieuze optie, ook in een bestaand huis. Wat het kost, lees je in kosten van een bodemwarmtepomp. Hoe de bron gaat, in een bron boren. Alle afwegingen naast een buitenunit staan in de gids bodem of lucht.

Veelgestelde vragen

Kan een bodemwarmtepomp in een oud huis?

Ja, als het huis goed genoeg geïsoleerd is, de verwarming op lage temperatuur werkt en de tuin bereikbaar is voor de boring. Het bouwjaar alleen zegt weinig.

Moet ik vloerverwarming hebben?

Niet per se. Doe de 50-gradentest met je huidige radiatoren. Voor koelen werkt vloerverwarming wel beter (Milieu Centraal).

Hoeveel isolatie is genoeg?

Milieu Centraal noemt minimaal 8 tot 12 cm in dak en vloer (Rc 2,5 of meer), een geïsoleerde spouwmuur en HR++ glas.